เช็ดตัวผู้ป่วยติดเตียง ให้สะอาดและปลอดภัย ทำได้ด้วยหลัก 4 ข้อ คือ เตรียมของให้ครบก่อนเริ่ม ใช้น้ำอุ่นที่ลองด้วยข้อศอกหรือท้องแขนแล้วว่าไม่ร้อน เช็ดจากส่วนที่สะอาดที่สุดไปหาส่วนที่สกปรกที่สุด และเปิดผ้าคลุมทีละส่วนแล้วซับให้แห้งทันที การอาบน้ำบนเตียงหนึ่งรอบใช้เวลาประมาณ 20–30 นาที ส่วนการสระผมบนเตียงทำได้ด้วยอ่างสระผมแบบเป่าลมหรือผ้ายางม้วนขอบ โดยไม่ต้องย้ายคุณพ่อคุณแม่ออกจากเตียงเลย
ลูกหลานหลายคนเคยเช็ดตัวให้คุณพ่อแล้วพบว่าที่นอนเปียกทั้งแผ่น ท่านหนาวสั่น หรือบ่นเจ็บตอนพลิกตัว จนรู้สึกว่าการอาบน้ำกลายเป็นเรื่องใหญ่ที่ทั้งคนทำและคนถูกทำเหนื่อยเท่ากัน ความจริงคือการอาบน้ำบนเตียงมีลำดับที่ช่วยให้เร็วขึ้น สะอาดขึ้น และท่านรู้สึกสบายขึ้นมาก บทความนี้เรียงขั้นตอนจากการเตรียมของ การเช็ดตัวทั่วร่างกาย การทำความสะอาดจุดซ่อนเร้น ไปจนถึงการสระผมบนเตียง พร้อมจุดที่ต้องสังเกตผิวทุกครั้ง
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- เตรียมของทั้งหมดไว้ข้างเตียงก่อนเริ่ม ห้ามทิ้งท่านไว้กลางคันเพื่อไปหยิบของ
- ปิดพัดลมและแอร์ที่เป่าตรง ปิดประตูหน้าต่าง ใช้น้ำอุ่นที่ลองด้วยข้อศอกแล้ว
- เช็ดจาก ใบหน้า → แขน → อกและท้อง → ขา → หลัง → จุดซ่อนเร้นเป็นลำดับสุดท้าย เปลี่ยนน้ำเมื่อน้ำเริ่มขุ่นหรือเย็น
- เปิดผ้าคลุมเฉพาะส่วนที่กำลังเช็ด ซับให้แห้งทันที โดยเฉพาะซอกพับของผิว
- ทุกครั้งที่เช็ดตัว คือโอกาสตรวจผิวหาจุดแดง ผื่น หรือรอยถลอก แจ้งทีมดูแลเมื่อพบจุดแดงที่กดแล้วไม่จางหาย
1. ความถี่ที่เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องอาบเต็มตัวทุกวัน
คุณพ่อคุณแม่ที่นอนติดเตียงไม่ได้เหงื่อออกเท่าคนที่เดินไปไหนมาไหน การอาบน้ำเต็มตัวบนเตียงทุกวันอาจทำให้ผิวแห้งและคันขึ้น แนวทางที่ใช้ได้กับหลายบ้านคือ
- ทุกวัน เช็ดหน้า มือ รักแร้ และทำความสะอาดจุดซ่อนเร้นหลังขับถ่ายทุกครั้ง
- วันเว้นวัน หรือตามความเหมาะสม อาบน้ำหรือเช็ดตัวเต็มตัว ในวันที่อากาศร้อนหรือท่านเหงื่อออกมากอาจทำทุกวัน
- สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง สระผม หรือบ่อยกว่านั้นถ้าหนังศีรษะมัน คัน หรือท่านชอบ
ถ้าท่านมีแผล สายให้อาหาร สายสวนปัสสาวะ หรือแพทย์สั่งให้ระวังเป็นพิเศษ ให้ถามทีมที่ดูแลว่าบริเวณไหนห้ามเปียกหรือต้องทำความสะอาดอย่างไร ส่วนท่านที่เริ่มลุกนั่งได้มั่นคงแล้ว การพาไปอาบในห้องน้ำโดยนั่งบนเก้าอี้อาบน้ำช่วยให้สะอาดทั่วถึงกว่าและท่านได้ขยับร่างกายมากขึ้น อ่านวิธีเลือกและใช้อย่างปลอดภัยได้ที่ เก้าอี้นั่งถ่ายและเก้าอี้อาบน้ำผู้สูงอายุ
2. เตรียมของ 12 อย่างไว้ข้างเตียงก่อนเริ่ม
ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือเริ่มเช็ดแล้วค่อยนึกได้ว่าลืมของ ท่านต้องนอนเปลือยรอจนหนาว เตรียมทุกอย่างไว้บนโต๊ะหรือรถเข็นข้างเตียงให้ครบ
- กะละมังใส่น้ำอุ่น 2 ใบ ใบหนึ่งสำหรับน้ำสบู่ อีกใบสำหรับน้ำล้าง
- เหยือกน้ำอุ่นสำรองไว้เติม
- ผ้าเช็ดตัวผืนเล็ก 3–4 ผืน แยกผืนสำหรับใบหน้า ร่างกาย และจุดซ่อนเร้น
- ผ้าขนหนูผืนใหญ่ 2 ผืน ไว้คลุมตัวและรองใต้ส่วนที่กำลังเช็ด
- ผ้ายางหรือแผ่นรองกันน้ำ ปูใต้ตัวท่าน
- สบู่อ่อนหรือสบู่เหลวสูตรอ่อนโยน (ไม่ต้องใช้มากจนต้องล้างหลายรอบ)
- โลชั่นหรือครีมบำรุงผิว
- ครีมหรือขี้ผึ้งเคลือบผิวสำหรับบริเวณที่ใส่ผ้าอ้อม
- ถุงมือยางสำหรับผู้ทำ
- เสื้อผ้าชุดใหม่ ผ้าอ้อมหรือแผ่นรองซับชิ้นใหม่ และผ้าปูที่นอนสำรองถ้าจะเปลี่ยนไปด้วย
- หวี แปรงสีฟันหรือไม้พันสำลีสำหรับทำความสะอาดช่องปาก
- ถุงขยะสำหรับทิ้งผ้าอ้อมและของใช้แล้ว
3. เตรียมห้องและตัวท่านก่อนเริ่ม
ห้องที่อุ่นพอดีและบอกท่านก่อนทุกขั้น ทำให้การอาบน้ำบนเตียงราบรื่นกว่าเดิมมาก
- ปิดพัดลมหรือปรับแอร์ไม่ให้เป่าตรงตัวท่าน ปิดประตูหน้าต่าง ใช้ม่านหรือฉากกั้นให้ท่านรู้สึกเป็นส่วนตัว
- ล้างมือ สวมถุงมือ ปรับเตียงให้สูงระดับเอวของผู้ทำ จะได้ไม่ต้องก้มจนปวดหลัง
- บอกท่านว่ากำลังจะทำอะไร แม้ท่านจะตอบไม่ได้ก็ตาม การรู้ล่วงหน้าช่วยให้ท่านไม่ตกใจและไม่เกร็ง
- ปูผ้ายางหรือแผ่นรองกันน้ำใต้ตัวท่าน คลุมตัวด้วยผ้าขนหนูผืนใหญ่ แล้วค่อยถอดเสื้อผ้าออกใต้ผ้าคลุม
- ใช้น้ำอุ่นพอสบาย ประมาณ 40–41 องศาเซลเซียสถ้ามีเทอร์โมมิเตอร์วัด ถ้าไม่มีให้ลองด้วยข้อศอกหรือท้องแขนของผู้ทำ และถามท่านว่าร้อนไปไหม เพราะผิวผู้สูงอายุบางและรับรู้ความร้อนได้ช้ากว่าคนหนุ่มสาว ท่านที่เป็นเบาหวานหรือชาปลายมือเท้าต้องระวังเป็นพิเศษ
เคล็ดลับ: ถ้าท่านมีแขนหรือขาข้างที่อ่อนแรงหรือเจ็บ เวลาถอดเสื้อให้ถอดข้างที่ดีออกก่อน เวลาใส่ให้ใส่ข้างที่อ่อนแรงก่อน
4. เช็ดตัวทีละส่วน ตามลำดับจากสะอาดไปสกปรก
หลักคือ เปิดผ้าคลุมเฉพาะส่วนที่กำลังเช็ด เช็ดด้วยน้ำสบู่ ล้างด้วยน้ำสะอาด แล้วซับให้แห้งทันที ก่อนย้ายไปส่วนถัดไป ไม่ต้องขัดแรง เพราะผิวผู้สูงอายุฉีกขาดง่าย
ใบหน้าและลำคอ
ใช้ผ้าผืนแรกชุบน้ำสะอาด ไม่ต้องใช้สบู่บริเวณรอบตา เช็ดตาจากหัวตาไปหางตา ใช้มุมผ้าคนละมุมสำหรับตาแต่ละข้าง จากนั้นเช็ดหน้าผาก แก้ม จมูก รอบปาก หลังใบหู และลำคอ ซับให้แห้ง
แขน มือ และรักแร้
รองผ้าขนหนูใต้แขน เช็ดจากปลายมือขึ้นไปหาไหล่ด้วยการลูบยาว ๆ เบา ๆ ทำความสะอาดรักแร้ให้ทั่ว ถ้าทำได้ ให้แช่มือท่านในกะละมังสักครู่แล้วเช็ดระหว่างนิ้ว ซับซอกนิ้วให้แห้งสนิท ทำอีกข้างเหมือนกัน
อกและท้อง
เช็ดหน้าอกและท้องโดยเปิดผ้าทีละส่วน ในผู้หญิงให้ยกและเช็ดใต้ราวนม ซับให้แห้ง เพราะเป็นซอกที่อับชื้นและเกิดผื่นได้ง่าย รวมถึงรอยพับที่ท้องถ้ามี
ขาและเท้า
เช็ดจากข้อเท้าขึ้นไปหาต้นขา แล้วทำความสะอาดเท้า โดยเฉพาะระหว่างนิ้วเท้า ซับให้แห้งสนิท สังเกตส้นเท้าและตาตุ่มว่ามีรอยแดงหรือไม่ เปลี่ยนน้ำเมื่อน้ำเริ่มขุ่นหรือเย็นลง ก่อนเช็ดหลัง
หลังและก้น
พลิกท่านนอนตะแคงเข้าหาผู้ช่วยอีกคน หรือเข้าหาราวกั้นเตียงที่ยกขึ้นแล้ว เช็ดจากต้นคอลงมาถึงก้น ซับให้แห้ง นี่คือจังหวะเหมาะในการ ดูผิวบริเวณก้นกบ สะโพก และสะบัก ถ้าพบจุดแดงที่กดแล้วไม่จางลง ให้แจ้งทีมดูแลหรือพยาบาล และไม่ควรนวดคลึงตรงจุดนั้น
จุดซ่อนเร้น ทำเป็นลำดับสุดท้ายเสมอ
เปลี่ยนน้ำใหม่และใช้ผ้าผืนเฉพาะ ผู้หญิงเช็ดจากด้านหน้าไปด้านหลังเสมอ ใช้มุมผ้าคนละมุมในแต่ละครั้ง ผู้ชายให้ทำความสะอาดปลายอวัยวะเพศอย่างเบามือ รวมถึงรอยพับขาหนีบ ซับให้แห้ง ทาครีมเคลือบผิวบาง ๆ ในบริเวณที่ต้องใส่ผ้าอ้อม อ่านเรื่องการเลือกและเปลี่ยนผ้าอ้อมเพิ่มเติมได้ที่ คู่มือผ้าอ้อมผู้ใหญ่
จบด้วยการทาโลชั่นบนผิวที่แห้ง (ยกเว้นซอกพับ) ใส่ผ้าอ้อมและเสื้อผ้าชุดใหม่ จัดท่านอนให้สบาย ลดระดับเตียงลงต่ำสุดก่อนออกห่างจากเตียง แล้วถอดถุงมือล้างมือ
5. สระผมบนเตียง โดยไม่ต้องย้ายตัวท่าน
การสระผมบนเตียงไม่ยากถ้ามีอุปกรณ์ที่ใช่ อ่างสระผมแบบเป่าลม มีขอบกันน้ำและท่อปล่อยน้ำลงถังได้ ถ้ายังไม่มี ใช้ผ้ายางผืนใหญ่ม้วนขอบสามด้านเป็นรางแล้วปล่อยปลายลงถังแทนได้
- ปรับให้ท่านนอนหงาย ศีรษะชิดขอบเตียงด้านที่ทำงานสะดวก ถอดหมอนออก รองไหล่ด้วยผ้าขนหนูพับ
- วางอ่างสระผมใต้ศีรษะ ปลายท่อลงถังที่วางบนพื้น
- ใช้สำลีอุดหูหลวม ๆ หรือให้ท่านใช้ผ้าเล็กปิดตา กันน้ำเข้า
- ค่อย ๆ รินน้ำอุ่นจากเหยือกให้ผมเปียกทั่ว ใช้แชมพูน้อย ๆ นวดหนังศีรษะด้วยปลายนิ้ว ไม่ใช้เล็บ
- ล้างจนน้ำใส เช็ดหน้าและใบหู เอาสำลีออก ห่อผมด้วยผ้าขนหนู
- ยกอ่างออก เป่าผมด้วยลมอุ่นระดับอ่อนให้แห้งสนิทก่อนให้ท่านนอนหนุนหมอน
สำหรับวันที่ท่านเหนื่อยหรือไม่สบาย การใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นหมาด ๆ เช็ดหนังศีรษะก็ช่วยให้สดชื่นได้โดยไม่ต้องสระเต็มรูปแบบ
6. ผิวที่ต้องสังเกตทุกครั้งที่เช็ดตัว
การเช็ดตัวคือช่วงเวลาเดียวของวันที่เห็นผิวท่านทั้งตัว ใช้โอกาสนี้ตรวจให้ครบ แล้วจดสิ่งที่พบไว้ในสมุดดูแลประจำวัน
- จุดแดงที่กดแล้วไม่จาง บริเวณก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ตาตุ่ม สะบัก และท้ายทอย
- ผื่นแดงในบริเวณที่ใส่ผ้าอ้อม และซอกพับที่อับชื้น
- รอยถลอก ผิวฉีก หรือรอยช้ำ ที่ไม่รู้สาเหตุ
- ผิวแห้งแตกเป็นขุย ที่ต้องเพิ่มโลชั่น
- อาการบวม ที่ขา เท้า หรือแขน
- ผิวร้อนหรือเย็นผิดปกติ หรือสีผิวเปลี่ยนไป
ถ้าพบสิ่งผิดปกติเหล่านี้ ให้แจ้งพยาบาลหรือแพทย์ที่ดูแลท่าน อย่ารอจนเป็นแผล เพราะการดูแลตั้งแต่เริ่มเห็นรอยแดงง่ายกว่ามาก
7. ทำให้เป็นช่วงเวลาที่ท่านรู้สึกดี ไม่ใช่งานที่ต้องรีบให้เสร็จ
ผู้สูงอายุหลายท่านรู้สึกอายที่ต้องให้ลูกหรือคนอื่นอาบน้ำให้ ความรู้สึกนี้ส่งผลให้ท่านเกร็ง ปฏิเสธ หรือหงุดหงิด สิ่งที่ช่วยได้มาก คือ
- ให้ท่านทำเองในส่วนที่ทำได้ เช่น เช็ดหน้าหรือแขนข้างที่ยังมีแรง
- คุยเรื่องทั่วไประหว่างทำ เปิดเพลงที่ท่านชอบ
- ให้ท่านเลือกเองว่าจะใช้สบู่หรือโลชั่นกลิ่นไหน จะใส่ชุดไหน
- ถ้าท่านสะดวกใจกับผู้ดูแลเพศเดียวกันมากกว่า ให้จัดตามนั้น
- เลือกเวลาที่ท่านพร้อม เช่น หลังตื่นนอนสักพัก ไม่ใช่หลังอาหารทันที
ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำ
- ใช้น้ำร้อนเกินไป เพราะคิดว่าผู้สูงอายุขี้หนาว ผิวบางของท่านพองได้ง่าย ลองด้วยข้อศอกทุกครั้ง
- ใช้สบู่มากและขัดแรง ทำให้ผิวแห้ง คัน และถลอก ใช้สบู่อ่อนปริมาณน้อย ลูบเบา ๆ แล้วซับแห้ง
- เปิดผ้าคลุมทั้งตัวตลอดเวลา ท่านหนาวและรู้สึกไม่เป็นส่วนตัว เปิดเฉพาะส่วนที่กำลังเช็ด
- เช็ดไม่แห้งตามซอกพับ ใต้ราวนม ขาหนีบ ระหว่างนิ้ว เป็นจุดที่เกิดผื่นและเชื้อราบ่อย
- ใช้น้ำชุดเดียวทั้งตัว โดยเฉพาะก่อนทำความสะอาดจุดซ่อนเร้น ต้องเปลี่ยนน้ำและผ้าใหม่
- ทำคนเดียวทั้งที่ท่านตัวใหญ่หรือพลิกตัวลำบาก เสี่ยงท่านตกเตียงและผู้ทำปวดหลัง ถ้าต้องพลิกตัวบ่อยควรมีคนช่วยสองคน
เมื่อไรควรให้ทีมมืออาชีพช่วย
ถ้าลูกหลานต้องไปทำงานทุกวัน ท่านตัวใหญ่จนพลิกตัวคนเดียวไม่ไหว หรือการอาบน้ำกลายเป็นช่วงเวลาที่ทั้งบ้านเครียด การมีผู้ดูแลที่ทำงานนี้ทุกวันช่วยได้ทั้งความสะอาดของท่านและแรงของครอบครัว
- นักบริบาลดูแลที่บ้าน อาบน้ำ เช็ดตัว สระผม เปลี่ยนผ้าอ้อม พลิกตัว และดูแลผิวเป็นงานประจำวันของนักบริบาล กะ 12 ชั่วโมง 1,800 บาทต่อวัน (ขั้นต่ำ 3 วัน) หรือรายเดือน 30,000 บาท กะ 24 ชั่วโมงอยู่ประจำ 2,500 บาทต่อวัน หรือรายเดือน 36,000 บาท หลายบ้านเลือกกะกลางวัน 08:00–20:00 เพื่อให้ช่วงอาบน้ำ ทำความสะอาด และมื้ออาหารมีคนดูแลครบ ดูรายละเอียดที่ ดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน
- ลองจ้างระยะสั้นก่อน สำหรับครอบครัวที่อยากเห็นการทำงานจริงก่อนตัดสินใจระยะยาว เริ่มได้แบบรายวันขั้นต่ำ 3 วัน (กะ 12 ชั่วโมง 1,800 บาทต่อวัน หรือกะ 24 ชั่วโมง 2,500 บาทต่อวัน) หรือรายสัปดาห์ 12,000 บาท (กะ 12 ชั่วโมง) และ 16,000 บาท (กะ 24 ชั่วโมง) อ่านเพิ่มเรื่อง ดูแลผู้สูงอายุที่บ้านแบบรายวัน ไป-กลับหรืออยู่ประจำ
- พยาบาลวิชาชีพ สำหรับการใส่หรือเปลี่ยนสายให้อาหาร การเปลี่ยนสายสวนปัสสาวะ แผลลึกหรือแผลซับซ้อน และท่านที่มีโรคประจำตัวที่ซับซ้อน ดูที่ พยาบาลดูแลที่บ้าน
คำถามที่พบบ่อย
ผู้ป่วยติดเตียงควรเช็ดตัวบ่อยแค่ไหน
เช็ดหน้า มือ รักแร้ และทำความสะอาดจุดซ่อนเร้นหลังขับถ่ายทุกวัน ส่วนการอาบน้ำหรือเช็ดตัวเต็มตัวทำวันเว้นวันหรือทุกวันในวันที่อากาศร้อนหรือท่านเหงื่อออกมาก ปรับตามสภาพผิวของท่าน
เช็ดตัวผู้ป่วยติดเตียงต้องเริ่มจากส่วนไหน
เริ่มจากใบหน้าซึ่งสะอาดที่สุด ตามด้วยแขน อกและท้อง ขา หลัง และทำความสะอาดจุดซ่อนเร้นเป็นลำดับสุดท้ายด้วยน้ำและผ้าผืนใหม่
น้ำที่ใช้เช็ดตัวควรอุ่นแค่ไหน
อุ่นสบาย ไม่ร้อน ให้ผู้ทำลองด้วยข้อศอกหรือท้องแขนก่อนทุกครั้ง เพราะผิวผู้สูงอายุรับรู้ความร้อนได้ช้าและพองได้ง่าย และเปลี่ยนน้ำเมื่อเริ่มเย็นหรือขุ่น
สระผมผู้ป่วยติดเตียงต้องใช้อุปกรณ์อะไร
ใช้อ่างสระผมแบบเป่าลมที่มีท่อปล่อยน้ำลงถัง หรือใช้ผ้ายางม้วนขอบเป็นรางแทน พร้อมเหยือกน้ำอุ่น แชมพู ผ้าขนหนู และไดร์เป่าผมลมอุ่น
ผู้ป่วยติดเตียงใช้แป้งฝุ่นหลังอาบน้ำได้ไหม
ไม่แนะนำให้ใช้แป้งฝุ่นในซอกพับหรือบริเวณที่ใส่ผ้าอ้อม เพราะแป้งจับตัวเป็นก้อนเมื่อเปียกและอาจระคายผิว ให้ซับผิวให้แห้งแล้วใช้โลชั่นหรือครีมเคลือบผิวแทน
จ้างคนมาอาบน้ำให้ผู้ป่วยติดเตียงเฉพาะช่วงเช้าได้ไหม
ราคานักบริบาลของ KIN HomeCare คิดเป็นกะ 12 หรือ 24 ชั่วโมง หลายบ้านเลือกกะกลางวัน 08:00–20:00 ซึ่งครอบคลุมการอาบน้ำ มื้ออาหาร และการพลิกตัวตลอดวัน ถ้าต้องการช่วงเวลาอื่น สอบถามทีมได้เป็นรายกรณี
ปรึกษาทีม KIN HomeCare
ถ้าการอาบน้ำและดูแลความสะอาดของคุณพ่อคุณแม่เริ่มเกินกำลังของครอบครัว หรืออยากให้ผู้ดูแลที่ทำงานนี้เป็นประจำมาช่วย ติดต่อทีมเพื่อเล่าสภาพของท่านได้เลย ทีมช่วยแนะนำรูปแบบกะที่เหมาะและส่งโปรไฟล์ผู้ดูแลให้ดูก่อนเริ่มงาน
- ดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน พยาบาลที่บ้าน และเช่าอุปกรณ์ โทร 061-881-9399
- กายภาพบำบัดที่บ้าน โทร 095-767-6307
- LINE @KINHOMECARE
- ปรึกษาฟรี ให้บริการดูแลถึงบ้านทั่วประเทศ
ข้อมูลนี้เพื่อความรู้ทั่วไปสำหรับครอบครัว ไม่ใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแลคุณพ่อคุณแม่
เรียบเรียงโดยทีม KIN HomeCare · ราคาอ้างอิงเดือนกันยายน พ.ศ. 2569 โปรดยืนยันกับเจ้าหน้าที่ก่อนใช้บริการ
