สัปดาห์แรกหลังพาคุณพ่อคุณแม่กลับบ้านจากโรงพยาบาลด้วยโรคหลอดเลือดสมอง เป็นช่วงที่ครอบครัวกังวลที่สุด เพราะที่โรงพยาบาลมีพยาบาลกดออดเรียกได้ตลอด แต่ที่บ้านทุกการตัดสินใจอยู่ที่เราคนเดียว สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือ รู้ล่วงหน้าว่าต้องถามอะไร เตรียมอะไร และเฝ้าดูอะไร ก่อนวันที่รถจอดหน้าบ้าน

งานทบทวนงานวิจัยที่รวมการทดลองแบบสุ่ม 31 ชิ้น พบว่าการดูแลช่วงเปลี่ยนผ่านจากโรงพยาบาลสู่บ้านโดยทีมสหวิชาชีพ ช่วยให้ความสามารถในการใช้ชีวิตประจำวันและคุณภาพชีวิตดีขึ้น โดยเห็นผลชัดในช่วงสามเดือนแรก ส่วนเรื่องการกลับเข้าโรงพยาบาลซ้ำยังสรุปไม่ได้ชัด นี่คือเหตุผลที่สัปดาห์แรกไม่ใช่แค่ช่วงพักฟื้น แต่เป็นช่วงที่วางระบบการดูแลทั้งหมด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • ก่อนออกจากโรงพยาบาล ขอให้ทีมรักษาสอนและให้ลองทำจริงอย่างน้อยสามเรื่อง คือการย้ายตัว การกินอาหารตามระดับที่ประเมินไว้ และการจัดท่านอน
  • ขอเอกสารสามอย่างติดมือเสมอ ได้แก่ สรุปการรักษา รายการยาปัจจุบัน และวันนัดครั้งถัดไป
  • เตรียมบ้านก่อนกลับอย่างน้อยหนึ่งวัน เน้นทางเดิน ห้องน้ำ แสงไฟกลางคืน และที่นอนที่ลุกง่าย
  • สัปดาห์แรกให้เฝ้าดูสี่เรื่อง คือ การกลืนและการสำลัก การขับถ่าย การหกล้ม และอารมณ์ที่เปลี่ยนไป
  • มีอาการอ่อนแรงเพิ่ม ปากเบี้ยว พูดไม่ชัดขึ้นมาใหม่ หรือซึมลง ให้โทร 1669 ทันที อย่ารอดูอาการ

1. ก่อนออกจากโรงพยาบาล ต้องถามและต้องลองทำ

สิ่งที่ครอบครัวมักพลาดคือรับฟังคำอธิบายอย่างเดียว แล้วกลับมาทำจริงไม่ถูก แนวทางการดูแลสโตรกของต่างประเทศแนะนำให้ทีมรักษาให้คำแนะนำทั้งแบบเอกสารและแบบพูด พร้อม สาธิตทักษะที่จำเป็น ให้ผู้ป่วยและครอบครัวดูด้วย ดังนั้นอย่าเกรงใจที่จะขอลองทำต่อหน้าพยาบาลก่อนกลับ

คำถามที่ควรถามให้ครบ

  1. ยาตัวไหนใหม่ ตัวไหนหยุด และแต่ละตัวกินเพื่ออะไร
  2. ถ้าลืมกินยา ควรทำอย่างไร
  3. อาการแบบไหนที่ต้องกลับมาโรงพยาบาลทันที
  4. ตอนนี้กลืนได้ระดับไหน อาหารต้องปรับความข้นหรือไม่
  5. ลุกเดินได้แค่ไหน ต้องมีคนประคองตลอดหรือไม่
  6. ห้ามทำอะไรบ้างในช่วงนี้
  7. อุปกรณ์อะไรที่จำเป็นต้องมีที่บ้านตั้งแต่วันแรก
  8. ใครคือคนที่ติดต่อได้เมื่อมีปัญหานอกเวลาราชการ
  9. นัดครั้งถัดไปคือเมื่อไร ที่ไหน กับใคร
  10. ต้องเริ่มกายภาพบำบัดเมื่อไร และควรทำที่บ้านหรือมาที่ศูนย์

ทักษะที่ควรได้ลองทำก่อนกลับ

  • ย้ายตัวจากเตียงไปเก้าอี้หรือรถเข็น โดยมีพยาบาลดูและแก้ท่าให้
  • ป้อนอาหารและน้ำตามระดับความข้นที่ทีมกำหนด พร้อมท่านั่งที่ถูกต้อง
  • จัดท่านอนและใช้หมอนหนุนเพื่อลดแรงกดและประคองแขนข้างอ่อนแรง
  • ใช้อุปกรณ์จริงที่จะใช้ที่บ้าน เช่น ไม้เท้า วอล์กเกอร์ หรือรถเข็น
พยาบาลสอนลูกสาวย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งเก้าอี้ที่บ้าน
ขอให้ได้ลองทำจริงต่อหน้าทีมรักษาก่อนกลับบ้าน ดีกว่ากลับมาลองเองครั้งแรกตอนกลางดึก

2. เตรียมบ้านก่อนวันกลับ

ไม่ต้องรีโนเวทบ้าน สิ่งที่ต้องทำคือเอาอุปสรรคที่ทำให้ล้มออกไป และทำให้การใช้ชีวิตช่วงกลางคืนปลอดภัยขึ้น

ทางเดินและพื้น

  • เก็บสายไฟ พรมเช็ดเท้า และของวางพื้นออกจากเส้นทางจากเตียงไปห้องน้ำ
  • เปิดไฟกลางคืนให้มองเห็นทางเดินตลอดเส้นทาง
  • ถ้าบ้านมีบันได ให้ย้ายที่นอนลงชั้นล่างในช่วงแรก

ห้องน้ำ

  • ติดราวจับข้างโถส้วมและในที่อาบน้ำ ถ้ายังไม่มี ให้ใช้เก้าอี้นั่งอาบน้ำแทนไปก่อน
  • ใช้แผ่นกันลื่น และเก็บพื้นให้แห้งเสมอ
  • เตรียมกระโถนข้างเตียงไว้สำหรับคืนแรก ๆ ถ้าท่านยังเดินไม่มั่นคง

ที่นอนและห้องนอน

  • เตียงควรสูงพอให้นั่งแล้วเท้าแตะพื้น และมีที่ว่างข้างเตียงให้คนช่วยยืนได้
  • วางของที่ต้องใช้บ่อยไว้ด้านที่ท่านใช้มือได้ดี
  • เตรียมกระดิ่งหรือกริ่งไร้สายให้เรียกคนได้โดยไม่ต้องตะโกน

ครอบครัวที่ยังไม่แน่ใจว่าควรเช่าอุปกรณ์อะไรบ้างในช่วงแรก อ่านแนวทางเลือกเตียงและอุปกรณ์ได้ที่บทความ เช่าเตียงผู้ป่วยและอุปกรณ์ที่บ้าน และถ้ากังวลเรื่องการหกล้มโดยเฉพาะ ดูเช็กลิสต์ทำบ้านให้ปลอดภัยได้ที่ บ้านกันหกล้มสำหรับผู้สูงอายุ

3. เจ็ดวันแรก ต้องเฝ้าดูอะไร

การกลืนและการสำลัก

ผู้ป่วยสโตรกจำนวนมากมีปัญหาการกลืนในช่วงแรก ให้ท่านนั่งตัวตรงขณะกินและดื่ม และอยู่ในท่าตั้งตัวต่ออีกสักพักหลังมื้ออาหาร สัญญาณที่ต้องระวังคือ ไอทุกครั้งหลังกลืน เสียงเปลี่ยนเป็นแบบมีน้ำในลำคอ อาหารค้างในปาก หรือมีไข้ขึ้นโดยไม่มีสาเหตุอื่น

ห้ามทดลองป้อนน้ำเองเพื่อดูว่ากลืนได้ไหม ถ้าทีมรักษายังไม่ได้ประเมิน เพราะการสำลักเข้าปอดอันตรายกว่าที่คิด

การขับถ่าย

ท้องผูกเป็นปัญหาที่พบบ่อยมากในสัปดาห์แรก เพราะขยับน้อยลงและดื่มน้ำน้อยลง ให้จดว่าถ่ายวันไหน และสังเกตปัสสาวะว่าออกน้อยลงหรือขุ่นผิดปกติหรือไม่ เพราะการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะในผู้สูงอายุมักแสดงออกเป็นความซึมหรือสับสน ไม่ใช่แสบขัดแบบคนทั่วไป

การหกล้ม

ความเสี่ยงสูงที่สุดคือตอนลุกกลางดึกเข้าห้องน้ำ ช่วงสัปดาห์แรกควรมีคนตื่นไปด้วยทุกครั้ง อย่าปล่อยให้ท่านลุกเองเพราะเกรงใจไม่อยากปลุกใคร ให้บอกท่านตรง ๆ ว่าเราอยากให้เรียกทุกครั้ง

อารมณ์และการนอน

หลายครอบครัวตกใจที่ท่านเงียบลง ร้องไห้ง่าย หรือหงุดหงิดผิดปกติ ซึ่งพบได้บ่อยหลังสโตรกและไม่ใช่เรื่องผิด งานวิจัยเรื่องการติดตามดูแลหลังกลับบ้านพบว่า การมีระบบติดตามต่อเนื่องช่วยเรื่องอาการซึมเศร้าได้ แม้จะยังไม่ชัดว่าช่วยลดการกลับเข้าโรงพยาบาล

ลูกชายนั่งคุยกับคุณพ่อที่เพิ่งกลับจากโรงพยาบาล บนโซฟาที่บ้าน
ความเงียบลงหรือหงุดหงิดง่ายในสัปดาห์แรกพบได้บ่อย การพูดคุยสม่ำเสมอสำคัญไม่แพ้การฝึกกายภาพ

4. วางเวรในบ้านตั้งแต่วันแรก อย่ารอให้ใครคนหนึ่งหมดแรงก่อน

ความผิดพลาดที่เจอบ่อยที่สุดไม่ใช่เรื่องการดูแลผู้ป่วย แต่เป็นการที่ลูกคนหนึ่งรับไว้ทั้งหมดโดยไม่ได้ตั้งใจ แล้วภายในสองสัปดาห์คนนั้นก็ล้มป่วยหรือหมดไฟ จนครอบครัวต้องตัดสินใจเรื่องใหญ่ในวันที่ทุกคนเหนื่อยที่สุด

ในสัปดาห์แรก ลองคุยกันให้ชัดสามเรื่องนี้

หนึ่ง ใครรับผิดชอบเรื่องอะไร

  • เรื่องยา ควรมีคนเดียวเป็นเจ้าของ เพื่อไม่ให้ยาถูกให้ซ้ำหรือถูกลืม คนนี้เป็นคนจัดยาและจดว่าให้แล้วหรือยัง
  • เรื่องนัดและเอกสาร ใครเก็บสรุปการรักษา ใบนัด และผลตรวจ แล้วเป็นคนคุยกับโรงพยาบาล
  • เรื่องค่าใช้จ่าย คุยกันตั้งแต่ต้นว่าค่าอุปกรณ์ ค่าผู้ดูแล และค่าเดินทางมาจากไหน เพื่อไม่ให้กลายเป็นเรื่องขุ่นใจทีหลัง
  • เรื่องเฝ้ากลางคืน ช่วงที่เสี่ยงที่สุดและเหนื่อยที่สุด ควรสลับกัน ไม่ใช่คนเดิมทุกคืน

สอง เขียนกิจวัตรของท่านไว้หนึ่งหน้า

เขียนสั้น ๆ ว่าตื่นกี่โมง กินยาเวลาไหน อาหารเป็นแบบไหน ต้องช่วยอะไรบ้าง และต้องระวังอะไรเป็นพิเศษ ติดไว้ในห้องให้ทุกคนเห็นตรงกัน เวลามีญาติมาช่วยหรือมีผู้ดูแลมาใหม่ จะส่งต่อได้ทันทีโดยไม่ต้องอธิบายซ้ำ

สาม ยอมรับตั้งแต่ต้นว่าอาจต้องมีคนช่วย

ครอบครัวจำนวนมากตั้งใจดูแลเองทั้งหมด แล้วค่อยมาหาคนช่วยตอนที่ทุกคนหมดแรงแล้ว ซึ่งเป็นจังหวะที่ตัดสินใจยากที่สุด การถามราคาและเงื่อนไขไว้ล่วงหน้าตั้งแต่สัปดาห์แรก ไม่ได้แปลว่าจะต้องจ้าง แต่แปลว่ามีทางเลือกพร้อมในวันที่จำเป็นจริง ๆ อ่านแนวทางแบ่งเวรและการเลือกผู้ดูแลได้ที่ การจัดกะผู้ดูแลผู้สูงอายุ

5. สัญญาณที่ต้องโทร 1669 ทันที

อย่ารอดูอาการ และอย่ารอให้ถึงเช้า ถ้าเจอข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

  • อ่อนแรงเพิ่มขึ้นใหม่ หรืออ่อนแรงข้างที่เคยปกติ
  • ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือพูดไม่ออกขึ้นมาใหม่
  • ซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือสับสนกว่าเดิมชัดเจน
  • ชักเกร็ง
  • ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน อาเจียนพุ่ง
  • หายใจลำบาก หรือสำลักแล้วหายใจไม่ออก

จดเวลาที่เริ่มมีอาการไว้ด้วย เพราะเป็นข้อมูลสำคัญที่สุดที่ห้องฉุกเฉินต้องใช้

6. ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำ

  1. ให้ทุกคนในบ้านช่วยกันดูแลแบบไม่มีคนรับผิดชอบหลัก ทำให้ยาถูกให้ซ้ำหรือถูกลืม ควรมีคนเดียวที่ดูแลเรื่องยาและจดบันทึก
  2. ไม่จดอะไรเลยในสัปดาห์แรก พอถึงวันนัดก็เล่าให้หมอฟังไม่ครบ ควรจดสั้น ๆ ทุกวันว่ากินได้เท่าไร ถ่ายหรือยัง นอนอย่างไร มีอะไรผิดปกติ
  3. ช่วยทำทุกอย่างให้เพราะสงสาร ทำให้ท่านเสียโอกาสฝึกใช้ร่างกายตั้งแต่ต้น
  4. ดึงแขนข้างอ่อนแรงเพื่อพยุงตัว ซึ่งทำให้ไหล่บาดเจ็บและปวดเรื้อรัง ควรประคองที่ลำตัวแทน
  5. ปล่อยให้ผู้ดูแลคนเดียวรับทุกอย่างตลอด 24 ชั่วโมง จนหมดแรงภายในสัปดาห์เดียว ควรวางแผนแบ่งเวรตั้งแต่วันแรก
  6. รอให้ถึงวันนัดค่อยถาม ทั้งที่หลายเรื่องโทรถามทีมรักษาได้ทันที

7. เมื่อไรควรให้ทีมมืออาชีพช่วย

  • คืนแรก ๆ ไม่มีคนเฝ้าได้ตลอด และท่านยังลุกเองไม่มั่นคง
  • ต้องดูแลเรื่องสายให้อาหาร สายสวนปัสสาวะ หรือแผล ซึ่งครอบครัวยังทำไม่ถนัด
  • ผู้ดูแลหลักต้องกลับไปทำงานภายในไม่กี่วัน
  • ท่านมีน้ำหนักตัวมากจนย้ายตัวคนเดียวไม่ไหว
  • ครอบครัวเริ่มทะเลาะกันเรื่องวิธีดูแล ซึ่งมักเป็นสัญญาณว่าภาระมากเกินกำลัง

บริการที่ตรงกับช่วงนี้คือ นักบริบาลดูแลที่บ้าน ซึ่งจัดกะได้ทั้งกลางวันและกลางคืน และ พยาบาลวิชาชีพเยี่ยมบ้าน สำหรับงานที่ต้องใช้วิชาชีพ เช่น ทำแผลหรือเปลี่ยนสาย ส่วนการฟื้นฟูร่างกายมี กายภาพบำบัดที่บ้าน ครั้งละ 1,800 บาท ครั้งแรกโปรโมชั่น 1,500 บาท ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2569 สอบถามพื้นที่ให้บริการกับเจ้าหน้าที่ได้

คำถามที่พบบ่อย

กลับบ้านแล้วต้องเริ่มกายภาพบำบัดเมื่อไร

ให้ยึดตามที่ทีมรักษากำหนดเป็นหลัก โดยทั่วไปยิ่งเริ่มขยับได้เร็วตามที่ปลอดภัยยิ่งดี แต่ความเร็วและความหนักต้องให้ผู้ประเมินเป็นคนกำหนด ไม่ใช่เริ่มเองจากคลิปในอินเทอร์เน็ต

คืนแรกต้องมีคนเฝ้าทั้งคืนไหม

ถ้าท่านยังลุกเองไม่มั่นคง สับสนตอนกลางคืน ต้องพลิกตัวให้ หรือมีสายใด ๆ ติดตัว ควรมีคนเฝ้า ถ้าท่านลุกเองได้มั่นคงและรู้ตัวดี อาจใช้กริ่งเรียกแทนได้ แต่ควรนอนใกล้พอได้ยิน

ต้องวัดความดันทุกวันไหม

ควรวัดตามที่แพทย์สั่ง และจดไว้เป็นตัวเลขพร้อมเวลา เพราะหมอใช้แนวโน้มในการปรับยา ไม่ใช่ค่าครั้งเดียว ถ้าวัดแล้วสูงหรือต่ำผิดปกติมาก ให้วัดซ้ำหลังพัก 5 นาทีก่อนตัดสินใจ

ท่านไม่ยอมกินข้าว ทำอย่างไร

ดูก่อนว่าเป็นเพราะกลืนลำบาก เบื่ออาหาร ท้องผูก หรือซึมเศร้า เพราะแก้คนละแบบ ถ้ากินได้น้อยลงต่อเนื่องเกินสองถึงสามวัน หรือมีน้ำหนักลดชัดเจน ควรปรึกษาทีมรักษา

จะรู้ได้อย่างไรว่าอาการที่เห็นเป็นเรื่องปกติหรือผิดปกติ

หลักง่าย ๆ คือ สิ่งที่ค่อย ๆ ดีขึ้นมักเป็นการฟื้นตัวปกติ ส่วนสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่แบบทันทีทันใด หรือแย่ลงเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง ให้ถือว่าผิดปกติไว้ก่อนและติดต่อทีมรักษา

ควรให้ท่านนอนโรงพยาบาลนานกว่านี้ไหม

การกลับบ้านเมื่อทีมรักษาเห็นว่าพร้อม มักดีต่อการฟื้นตัวมากกว่าการนอนต่อโดยไม่จำเป็น เพราะที่บ้านได้ใช้ชีวิตจริงและลดความเสี่ยงติดเชื้อในโรงพยาบาล สิ่งที่ควรทำคือเตรียมบ้านและระบบดูแลให้พร้อม ไม่ใช่ยื้อวันกลับ

ปรึกษาทีม KIN HomeCare

ถ้าใกล้ถึงวันรับกลับบ้านแล้วยังไม่แน่ใจว่าต้องเตรียมอะไร โทรมาคุยกับเราก่อนได้ ไม่มีค่าใช้จ่ายในการปรึกษา

  • สอบถามบริการดูแลและพยาบาลที่บ้าน โทร 061-881-9399
  • กายภาพบำบัดที่บ้าน โทร 095-767-6307
  • LINE @KINHOMECARE
  • สิ่งที่ได้จากการปรึกษา: ทีมช่วยไล่รายการที่ต้องเตรียมตามอาการจริงของท่าน บอกว่าควรมีคนเฝ้าคืนแรกหรือไม่ และบอกตรง ๆ ถ้าประเมินแล้วครอบครัวดูแลเองได้

ข้อมูลนี้เพื่อความรู้ทั่วไปสำหรับครอบครัว ไม่ใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแลคุณพ่อคุณแม่

เรียบเรียงโดยทีม KIN HomeCare · ราคาอ้างอิงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2569 โปรดยืนยันกับเจ้าหน้าที่ก่อนใช้บริการ