ผู้สูงอายุผิวบาง ฉีกได้ง่ายจากแรงที่คนหนุ่มสาวแทบไม่รู้สึก เช่น ข้อมือครูดขอบเตียงตอนพลิกตัว แขนถูกดึงตอนช่วยลุก หรือแค่ลอกพลาสเตอร์ออก แผลแบบนี้เรียกว่า ผิวหนังฉีกขาด (skin tear) ปฐมพยาบาลที่บ้านทำได้ไม่ยาก คือ กดห้ามเลือดเบา ๆ ล้างแผลอย่างนุ่มนวล ซับให้แห้งโดยไม่ถู ไม่ตัดแผ่นผิวที่ยังติดอยู่ แล้วปิดด้วยวัสดุที่ไม่ติดแผลและไม่ใช้พลาสเตอร์เหนียวแปะบนผิว จากนั้นให้พยาบาลประเมินแผลและจัดแผ่นผิวกลับเข้าที่ ส่วนแผลที่กดแล้วเลือดยังไม่หยุด แผลใหญ่มากหรือลึก หรือมีสิ่งแปลกปลอมติดอยู่ ต้องไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669 ทันที
ภาพที่ลูกหลานหลายบ้านเล่าให้พยาบาลฟังคล้ายกัน คุณแม่ลุกจากรถเข็นแล้วแขนครูดที่วางแขน ผิวหลังมือเปิดเป็นแผ่นเหมือนกระดาษทิชชูเปียก เลือดซึมไม่หยุด ลูกตกใจรีบหยิบพลาสเตอร์ในตู้ยามาแปะ สองวันต่อมาพอลอกออก ผิวรอบแผลหลุดติดพลาสเตอร์ออกมาอีกชั้น แผลกว้างกว่าเดิม บทความนี้จัดทำขึ้นสำหรับครอบครัวที่ดูแลคุณพ่อคุณแม่ผิวบาง เพื่ออธิบายว่าทำไมผิวท่านฉีกง่าย ควรทำอะไรใน 10 นาทีแรก อะไรห้ามทำ และป้องกันอย่างไรไม่ให้เกิดซ้ำ
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- skin tear คือแผลที่ผิวชั้นบนแยกหรือหลุดออกจากแรงเสียดสี แรงกระแทก หรือแรงดึง พบบ่อยในผู้สูงอายุผิวบาง ไม่ใช่แผลกดทับและไม่ใช่แผลถลอกธรรมดา
- ผิวบางลงตามวัย แดดที่สะสมมาหลายสิบปี พันธุกรรม และยาบางชนิด เช่น ยาสเตียรอยด์ที่ใช้นาน ทำให้ผิวและหลอดเลือดใต้ผิวเปราะ ส่วนผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดจะเลือดออกหรือฟกช้ำมากขึ้นเมื่อเกิดแผล
- ปฐมพยาบาล: กดห้ามเลือด ล้างด้วยน้ำเกลือล้างแผลหรือน้ำประปาสะอาด ซับแห้งไม่ถู ปิดด้วยวัสดุไม่ติดแผลโดยไม่ดึงแผ่นผิว วาดลูกศรบอกทิศทางลอกบนผ้าปิดแผล แล้วให้พยาบาลประเมินและจัดแผ่นผิวกลับที่
- ห้ามแปะพลาสเตอร์หรือเทปกาวแรงบนผิวบาง ห้ามใช้แถบเทปปิดขอบแผล ห้ามตัดแผ่นผิวทิ้ง ห้ามใส่ยาหรือสมุนไพรเอง
- ป้องกัน: บุขอบราวเตียงและที่วางแขนรถเข็น ยกตัวด้วยผ้ารองตัวแทนการลาก ใส่แขนยาว ทาโลชั่นวันละ 2 ครั้ง ตัดเล็บให้สั้น
- กดต่อเนื่องแล้วเลือดยังไม่หยุด แผลใหญ่มากหรือลึก ชาหรือขยับส่วนนั้นลำบาก หรือมีสิ่งแปลกปลอมติดอยู่ ไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669 ทันที
1. skin tear คืออะไร ต่างจากแผลถลอกและแผลกดทับอย่างไร
skin tear คือแผลที่เกิดจากแรงภายนอกกระทำต่อผิวโดยตรง ทำให้ผิวชั้นบนแยกออกจากชั้นล่าง มักเห็นเป็น "แผ่นผิว" ที่ยังติดอยู่ด้านหนึ่งเหมือนฝาเปิด แผลส่วนใหญ่ไม่ลึกถึงชั้นล่างสุดของผิวหนัง ต่างจากแผลถลอกทั่วไปที่ผิวถูกขูดเป็นผิวหยาบ และต่างจาก แผลกดทับ ที่เกิดจากการนอนหรือนั่งทับจุดเดิมนานจนเนื้อเยื่อขาดเลือด
คณะผู้เชี่ยวชาญนานาชาติด้านผิวหนังฉีกขาด (International Skin Tear Advisory Panel หรือ ISTAP) แบ่ง skin tear เป็น 3 แบบตามว่าแผ่นผิวเหลืออยู่แค่ไหน การรู้แบบช่วยให้ครอบครัวเล่าให้พยาบาลฟังได้ตรง
- แบบที่ 1 ไม่มีการสูญเสียแผ่นผิว แผลเป็นเส้นหรือเป็นแผ่นผิวที่วางกลับไปปิดแผลได้ทั้งหมด
- แบบที่ 2 แผ่นผิวหายไปบางส่วน วางกลับได้ไม่เต็มแผล ยังเห็นพื้นแผลบางส่วน
- แบบที่ 3 แผ่นผิวหายไปทั้งหมด เห็นพื้นแผลทั้งแผล
ตำแหน่งที่เจอบ่อยในบ้านคือ แขนท่อนล่าง หลังมือ และหน้าแข้ง ข้อมูลของ Mayo Clinic ระบุว่าแขนท่อนล่างเป็นจุดที่ผิวเกิดบาดแผลเล็ก ๆ ได้บ่อย เพราะเป็นส่วนที่ชนขอบเฟอร์นิเจอร์และถูกจับพยุงอยู่เสมอ
2. ทำไมผิวผู้สูงอายุบางและฉีกง่าย ทำไมฟกช้ำง่าย
ผิวที่บางและฉีกง่ายพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ และไม่ได้แปลว่าท่านป่วยเป็นโรคร้ายเสมอไป ข้อมูลของ Mayo Clinic ระบุว่าความชรา การโดนแดดสะสม และพันธุกรรม ล้วนมีผลทำให้ผิวบางลง ส่วนการใช้ยาสเตียรอยด์เป็นเวลานานทำให้ทั้งผิวและหลอดเลือดในผิวอ่อนแอลง ผิวที่มีจ้ำเลือดสีม่วงตามวัยที่แขนและหลังมือจึงเป็นจุดที่ฉีกบ่อย
แนวทางของ ISTAP ให้ประเมินความเสี่ยง 3 ด้านพร้อมกัน ครอบครัวใช้เป็นเช็กลิสต์ได้
- สุขภาพทั่วไป โรคเรื้อรังหลายโรค กินยาหลายตัว ความจำหรือการรับรู้ลดลง สายตาและการได้ยินไม่ดี กินอาหารหรือดื่มน้ำได้น้อย
- การเคลื่อนไหว เคยล้ม เดินไม่มั่นคง ต้องให้คนช่วยลุกนั่ง อาบน้ำ แต่งตัว ซึ่งเป็นช่วงที่ผิวถูกจับและเสียดสีบ่อย
- ผิว อายุมาก ผิวเปราะ และเคยเกิด skin tear มาก่อน ซึ่งบอกว่ามีโอกาสเกิดซ้ำ
เรื่องยา ISTAP ให้ทบทวนการใช้ยาหลายชนิด และยาที่มีผลต่อผิวโดยตรง เช่น ยาสเตียรอยด์ชนิดทาและชนิดกิน ส่วนยาต้านการแข็งตัวของเลือดไม่ได้ทำให้ผิวบางลง แต่ทำให้เลือดออกมากและฟกช้ำง่ายขึ้นเมื่อเกิดแผล ห้ามหยุดยาหรือลดยาเองเพราะกลัวแผล ให้แจ้งแพทย์ที่สั่งยาว่าท่านเกิดแผลหรือจ้ำเลือดบ่อย แพทย์จะพิจารณาเอง
ถ้าคุณพ่อคุณแม่ผิวฉีกบ่อยครั้ง หรือมีจ้ำเลือดเกิดขึ้นเองโดยไม่ได้ชนอะไร ควรเล่าให้แพทย์ฟังในนัดถัดไป เพื่อให้แพทย์ประเมินผิวและทบทวนยาที่ใช้อยู่
3. skin tear มักเกิดตอนไหนในบ้าน
skin tear ในบ้านส่วนใหญ่เกิดจากกิจวัตรที่ทำทุกวัน ไม่ใช่อุบัติเหตุใหญ่ แนวทางของโรงพยาบาลในระบบ NHS สหราชอาณาจักรระบุสาเหตุหลักว่ามาจากการล้ม การจัดท่าหรือช่วยพยุงให้เคลื่อนไหว การลอกผ้าปิดแผลที่ติดผิวแน่น และการขูดจากเครื่องประดับหรือเล็บ ถ้ามองหาจุดเสี่ยงในบ้าน ให้ดูช่วงเวลาเหล่านี้
- ตอนพลิกตัวหรือเลื่อนตัวขึ้นหัวเตียง ถ้าลากตัวท่านไปกับที่นอน ผิวที่ก้นและสะบักจะถูกแรงเฉือน ส่วนแขนที่ห้อยอยู่ครูดราวเตียง
- ตอนย้ายจากเตียงไปรถเข็น มือหรือหน้าแข้งชนที่วางแขน ที่วางเท้า และเบรกรถเข็น ดูวิธีย้ายตัวที่ลดการชนได้ใน ย้ายตัวจากเตียงไปรถเข็นอย่างปลอดภัย
- ตอนจับพยุง จับที่ข้อมือหรือแขนท่อนล่างแล้วดึง ผิวบางรับแรงดึงไม่ไหว
- ตอนลอกพลาสเตอร์ เทปยึดสาย หรือแผ่นติดผิว กาวที่ติดแน่นดึงผิวชั้นบนหลุดตามขึ้นมา
- ตอนอาบน้ำ แต่งตัว ถอดเสื้อแขนแคบ ผิวถูกถูแรงหรือติดกับแขนเสื้อ
- ตอนกลางคืนในห้องมืด ท่านลุกเข้าห้องน้ำแล้วชนขอบโต๊ะหรือมุมเตียง
4. ปฐมพยาบาล skin tear ที่บ้านทีละขั้น
หลักสำคัญของการปฐมพยาบาล skin tear คือ ทำให้เลือดหยุด ทำความสะอาดอย่างนุ่มนวล เก็บแผ่นผิวที่ยังมีอยู่ไว้ให้มากที่สุด และไม่ทำให้ผิวรอบแผลเสียหายเพิ่ม ขั้นตอนด้านล่างเรียบเรียงจากแนวทางที่อ้างอิงการจำแนกของ ISTAP ซึ่งใช้ในหน่วยบริการสุขภาพของสหราชอาณาจักรและแคนาดา
- ตั้งสติ ล้างมือ และให้ท่านนั่งหรือนอนในท่าที่สบาย ถ้ามีถุงมือสะอาดให้สวม
- ห้ามเลือด ใช้ผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดพับหนา กดที่แผลต่อเนื่องจนเลือดหยุด ไม่ยกผ้าขึ้นดูบ่อย ถ้าเลือดซึมทะลุให้วางผ้าซ้อนเพิ่มแล้วกดต่อ ถ้าแผลอยู่ที่แขนหรือขา ให้ยกส่วนนั้นสูงขึ้นถ้าทำได้ อย่าถูหรือเช็ดไปมา ถ้ากดต่อเนื่องแล้วเลือดยังไม่หยุด ให้โทร 1669
- ล้างแผล ราดด้วยน้ำเกลือล้างแผลหรือน้ำประปาสะอาดเบา ๆ ให้เศษสิ่งสกปรกหลุดออก ไม่ขัด ไม่ใช้แอลกอฮอล์หรือน้ำยาฆ่าเชื้อแรง ๆ ราดเอง
- ซับให้แห้ง ใช้ผ้าก๊อซซับผิวรอบแผลเบา ๆ ไม่ถู
- อย่าดึง อย่าตัด และไม่ต้องพยายามจัดแผ่นผิวเอง ถ้าแผ่นผิวยังติดอยู่ ให้ปล่อยไว้ตามที่อยู่แล้วปิดแผลเบา ๆ ทับ แนวทาง ISTAP ปี 2025 ให้ครอบครัวทำเฉพาะการปฐมพยาบาล คือ ห้ามเลือด ล้าง ซับแทนการถู และเลี่ยงกาวแรง ส่วนการประเมินว่าแผ่นผิวยังดีอยู่ไหมและการเกลี่ยแผ่นผิวกลับเข้าที่เป็นขั้นตอนของพยาบาล เพราะถ้าเกลี่ยผิดทิศ ผิวอาจฉีกเพิ่ม เว้นแต่พยาบาลเคยสอนวิธีให้เฉพาะท่าน ห้ามตัดแผ่นผิวทิ้ง เพราะแผ่นผิวนั้นช่วยปิดแผลได้
- ปิดแผลด้วยวัสดุที่ไม่ติดแผล เช่น ผ้าปิดแผลชนิดไม่ติดแผลหรือผ้าปิดแผลซิลิโคนที่ลอกออกได้นุ่มนวล ถ้าต้องยึด ให้ใช้ผ้าพันแผลหรือตาข่ายยืดสวมทับ ไม่แปะพลาสเตอร์หรือเทปกาวแรงลงบนผิว
- วาดลูกศรบนผ้าปิดแผล ชี้ไปตามทิศของแผ่นผิว คือจากด้านที่ผิวยังติดอยู่ไปทางขอบที่ฉีก เพื่อให้คนที่เปิดแผลครั้งต่อไปลอกตามทิศนั้นและไม่ดึงแผ่นผิวเปิดขึ้นมาอีก เขียนวันที่ปิดแผลไว้ด้วย
- ไม่เปิดดูบ่อย แต่รู้ว่าเมื่อไรต้องเปลี่ยนก่อนกำหนด เมื่อพยาบาลประเมินแล้วว่าเหมาะสม ผ้าปิดแผลมักปิดทิ้งไว้ได้หลายวัน แนวทาง ISTAP ปี 2025 และหน่วยบริการ NHS ระบุไว้ราว 5–7 วัน แต่ต้องเปลี่ยนหรือให้พยาบาลดูก่อนกำหนดถ้าผ้าปิดแผลชุ่มเลือดหรือน้ำแผลจนซึมทะลุ รั่ว หลุดลอก เลือดออกมาก ผิวรอบแผลเปื่อยขาว หรือแผลปวด แดง บวมมากขึ้น
- ให้พยาบาลประเมินแผล แนวทางสำหรับบ้านพักผู้สูงอายุของหน่วยบริการ NHS ให้ส่งต่อทุกแผลให้พยาบาลชุมชนดูแลต่อหลังปฐมพยาบาล ที่บ้านก็ควรทำแบบเดียวกัน อย่างน้อยให้พยาบาลดู 1 ครั้งเพื่อจำแนกแบบของแผลและวางแผนเปลี่ยนแผล
เคล็ดลับจากพยาบาล: ถ่ายรูปแผลหลังห้ามเลือดและก่อนปิดแผล พร้อมวางเหรียญหรือไม้บรรทัดข้างแผลให้เห็นขนาด แล้วส่งให้พยาบาลดู ภาพเดียวช่วยให้ประเมินได้ว่าแผลเป็นแบบไหน และต้องให้พยาบาลไปดูที่บ้านหรือไม่
สิ่งที่ห้ามทำกับ skin tear
- ห้ามแปะพลาสเตอร์ยา พลาสเตอร์ใส หรือเทปกาวแรงติดผิว ISTAP ปี 2025 ให้เลี่ยงวัสดุปิดแผลที่ใช้กาวอะคริลิกหรือกาวยาง เพราะตอนลอกออกผิวรอบแผลจะหลุดตามขึ้นมา แผลกว้างขึ้น
- ห้ามใช้แถบเทปปิดขอบแผล ห้ามเย็บ หรือใช้ลวดเย็บผิวกับผิวบาง แนวทางของ Nova Scotia Health ประเทศแคนาดาระบุชัดว่าไม่ใช้วิธีเหล่านี้ดึงขอบแผลเข้าหากัน
- ห้ามตัดหรือดึงแผ่นผิวออก แม้ดูเหมือนผิวที่ห้อยอยู่จะไม่มีประโยชน์
- ห้ามโรยผงยา ทาสมุนไพร ยาหม่อง หรือยาที่ซื้อเอง ให้พยาบาลหรือแพทย์เป็นผู้เลือกวัสดุปิดแผล
5. พลาสเตอร์กับผิวบาง ลอกอย่างไรไม่ให้หนังเปิด
ผิวบางกับกาวเหนียวไม่ถูกกัน ข้อมูลด้านการป้องกันแผลผิวหนังของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีควีนส์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย ระบุว่ากาวเพิ่มความเสี่ยงที่ผิวจะฉีกตอนลอกออก ทางที่ปลอดภัยคือหลีกเลี่ยงกาวบนผิวเท่าที่ทำได้ และเมื่อจำเป็นต้องติด ให้เลือกแบบที่ลอกออกได้นุ่มนวล
- เลือกวิธียึดที่ไม่มีกาว แนวทางการดูแลผู้สูงอายุของสถาบัน Hartford ด้านพยาบาลผู้สูงอายุแนะนำให้ใช้ผ้าพัน ผ้ายืดสวมแบบปลอกแขน หรือตาข่ายยืดยึดผ้าปิดแผลแทนเทป
- ถ้าจำเป็นต้องใช้เทปจริง ๆ แนวทางของ Nova Scotia Health ให้เลือกเทปซิลิโคนหรือเทปกระดาษ แทนเทปเนื้อผ้ากาวแรง ติดเฉพาะบนผิวที่ไม่มีแผลรอบนอก ห้ามติดบนแผลหรือแผ่นผิวที่ฉีก และควรให้พยาบาลแนะนำจุดติดก่อน
- ลอกช้า ๆ ไม่กระชาก ใช้มืออีกข้างประคองผิวข้างเทปไว้ ลอกตามลูกศรที่วาดไว้บนผ้าปิดแผล ถ้าติดแน่นให้หยุดแล้วถามพยาบาล
- เทปยึดสายต่าง ๆ ผู้ที่มีสายให้อาหารหรือสายสวนปัสสาวะต้องติดเทปยึดสายทุกวัน ขอให้พยาบาลสอนวิธีติดแบบสลับจุดและวิธีลอกที่ถนอมผิว
6. ป้องกันผิวฉีกในผู้สูงอายุผิวบาง
skin tear ส่วนใหญ่ป้องกันได้ด้วยการลดการชน ลดการลากผิว และดูแลให้ผิวชุ่มชื้น ทุกข้อด้านล่างเป็นคำแนะนำที่ตรงกันจากแนวทางของหน่วยบริการ NHS สถาบัน Hartford และ Nova Scotia Health
ปรับบ้านและอุปกรณ์
- บุขอบราวเตียง ที่วางแขน และที่วางขาของรถเข็น ด้วยฟองน้ำหรือปลอกผ้านุ่ม เพราะเป็นจุดที่แขนและหน้าแข้งชนบ่อย ดูการเลือกและใช้ราวเตียงอย่างปลอดภัยได้ใน ราวกั้นเตียงกับการตกเตียงของผู้สูงอายุ
- เปิดไฟให้สว่างพอ โดยเฉพาะทางเดินจากเตียงไปห้องน้ำตอนกลางคืน เพื่อลดการชนเฟอร์นิเจอร์
- จัดของให้ห่างทางเดิน เก็บโต๊ะเตี้ยมุมแหลมและสายไฟออกจากทางที่ท่านเดินผ่าน
ช่วยพยุงและย้ายตัวแบบถนอมผิว
- ยก ไม่ลาก ใช้ผ้ารองตัวหรือผ้าปูเลื่อนตัวช่วยพลิกตัวและเลื่อนตัวขึ้นหัวเตียง 2 คน แทนการดึงแขนหรือลากตัว ดูขั้นตอนใน พลิกตัวและจัดท่าผู้ป่วยติดเตียง
- จับที่ลำตัวหรือใต้สะบัก ไม่จับข้อมือแล้วดึง ให้ท่านจับแขนผู้ช่วยแทนการให้ผู้ช่วยจับแขนท่าน
- ถอดเครื่องประดับ ทั้งของท่านและของผู้ดูแล เช่น แหวน นาฬิกา กำไล และ ตัดเล็บให้สั้น ทั้งสองฝ่าย
ดูแลผิวทุกวัน
- ทาโลชั่นหรือครีมบำรุงผิววันละ 2 ครั้ง โดยเฉพาะแขนและขาที่แห้ง
- เลี่ยงสบู่ที่ทำให้ผิวแห้ง ใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน ซับตัวให้แห้งเบา ๆ ไม่ถูผ้าขนหนูแรง
- ใส่เสื้อแขนยาวและกางเกงขายาวเนื้อนุ่ม เป็นเกราะกันผิวจากการชนและแดด เลือกเสื้อที่สวมถอดง่าย แขนไม่แคบ
- ป้องกันแดด เลี่ยงการตากแดดนาน ถ้าต้องออกแดดให้สวมเสื้อแขนยาวและหมวกปีกกว้าง
- ดื่มน้ำและกินอาหารให้พอ ภาวะโภชนาการเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ ISTAP ให้ประเมิน และแนวทางของสถาบัน Hartford แนะนำให้ชวนดื่มน้ำระหว่างมื้อ ส่วนผู้ที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำให้ยึดตามแพทย์
- ตรวจผิวทุกวัน ตอนอาบน้ำหรือเปลี่ยนเสื้อ ดูแขน หลังมือ หน้าแข้ง เจอรอยแดง จ้ำเลือด หรือแผลเล็กจะได้ดูแลตั้งแต่ต้น
7. ผิวฉีกแบบไหนต้องให้พยาบาลหรือแพทย์ดู แผนตัดสินใจ 3 ระดับ
skin tear ส่วนใหญ่ดูแลต่อที่บ้านได้เมื่อปฐมพยาบาลถูกวิธีและมีพยาบาลประเมิน แต่บางแผลรอไม่ได้ แผนด้านล่างเรียบเรียงจากแนวทางของหน่วยบริการ NHS สำหรับผู้ดูแลในบ้านพักผู้สูงอายุ และเอกสารให้ความรู้ผู้รับบริการเรื่อง skin tear ของโรงพยาบาลในระบบ NHS
ดูแลต่อที่บ้านได้ · เฝ้าดูใกล้ชิด
- แผลเล็ก เลือดหยุดแล้ว แผ่นผิวยังปิดแผลได้เกือบทั้งหมด
- พยาบาลประเมินแล้ว และกำหนดวิธีเปลี่ยนแผลให้แล้ว
- ทำต่อ: ไม่เปิดดูบ่อย ดูผิวรอบผ้าปิดแผลทุกวัน ถ่ายรูปเทียบเมื่อเปลี่ยนแผล
โทรปรึกษาพยาบาลภายในวันนี้
- skin tear ใหม่ที่ยังไม่มีพยาบาลดู โดยเฉพาะแผลที่แผ่นผิวหายไปบางส่วนหรือทั้งหมด
- คุณพ่อคุณแม่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือฟกช้ำเป็นวงกว้างรอบแผล
- แผลใหญ่กว่าราว 5 เซนติเมตร หรือมีดินหรือสิ่งสกปรกที่ล้างไม่ออก ซึ่ง NHS ให้ขอคำปรึกษาด่วนภายในวันเดียวกัน
- ผ้าปิดแผลชุ่ม รั่ว หรือหลุดก่อนกำหนด
- แผลปวดมากขึ้น มีน้ำหรือหนองซึม มีกลิ่น หรือผิวรอบแผลแดงบวมขึ้น ซึ่งอาจเป็นสัญญาณติดเชื้อ ควรให้แพทย์หรือพยาบาลดูในวันเดียวกัน
- แผลที่หน้าแข้งหรือขาท่อนล่างผ่านไป 2 สัปดาห์แล้วยังไม่เริ่มหาย ซึ่ง NHS ระบุว่าอาจต้องได้รับการดูแลเพิ่มเพื่อไม่ให้กลายเป็นแผลเรื้อรัง
ไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669 ทันที
- กดต่อเนื่องแล้วเลือดยังไม่หยุด
- แผลใหญ่มากหรือลึก เช่น แผลอ้ากว้าง เห็นเนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง
- ชาบริเวณรอบแผล หรือขยับส่วนนั้นลำบาก
- มีเศษแก้ว เศษไม้ หรือสิ่งแปลกปลอมติดในแผล ห้ามดึงออกเอง
- มีไข้สูง หนาวสั่น หรือท่านดูไม่สบายขึ้นมาก ร่วมกับแผลที่ดูติดเชื้อ
- แผลเกิดจากการล้มและท่านมีอาการอื่นร่วม เช่น ซึมลง สับสน ปวดสะโพกจนขยับไม่ได้ ให้โทร 1669 อ่านการเตรียมข้อมูลก่อนโทรได้ใน แผนรับมือเหตุฉุกเฉินและโทร 1669 สำหรับผู้สูงอายุ
ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำ
- แปะพลาสเตอร์ยาทันทีเพราะเคยชิน พอลอกออกผิวรอบแผลหลุดตาม แผลใหญ่ขึ้น แก้ด้วยการเตรียมผ้าปิดแผลชนิดไม่ติดแผลและตาข่ายยืดไว้ในบ้าน
- ตัดแผ่นผิวที่ห้อยอยู่ทิ้งเพราะดูไม่สะอาด แผลจากแบบที่ 1 กลายเป็นแบบที่ 3 ที่ไม่มีผิวเหลือช่วยปิดแผล แก้ด้วยการปล่อยแผ่นผิวไว้ ปิดแผลทับเบา ๆ แล้วให้พยาบาลจัดการ
- ล้างด้วยแอลกอฮอล์หรือน้ำยาฆ่าเชื้อแรง ๆ แสบ ทำร้ายผิวที่บางอยู่แล้ว แก้ด้วยน้ำเกลือล้างแผลหรือน้ำประปาสะอาด
- เปิดแผลดูทุกวันเพราะกังวล แผ่นผิวถูกดึงขึ้นทุกครั้งที่ลอก แก้ด้วยการวาดลูกศรและวันที่ไว้ แล้วเปลี่ยนตามที่พยาบาลกำหนด
- ดึงแขนท่านตอนช่วยลุก เป็นต้นเหตุ skin tear ที่แขนที่พบบ่อย แก้ด้วยการจับลำตัว ใช้ผ้ารองตัว และให้ท่านจับแขนผู้ช่วยแทน
- ไม่บอกแพทย์ว่าผิวฉีกบ่อย แพทย์จึงไม่ได้ทบทวนยาหรือหาสาเหตุอื่น แก้ด้วยการจดและถ่ายรูปทุกครั้งที่เกิดแผล แล้วนำไปให้แพทย์ดูในนัดถัดไป
เมื่อไรควรให้ทีมมืออาชีพช่วย
ครอบครัวส่วนใหญ่ปฐมพยาบาล skin tear ได้เองเมื่อรู้วิธี แต่ถ้าแผลเกิดบ่อย แผ่นผิวหายไปมาก ท่านใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือในบ้านไม่มีใครมั่นใจเรื่องเปลี่ยนแผล การมีพยาบาลมาดูช่วยประเมินแผล เลือกวัสดุปิดแผล และลดความเสี่ยงที่ผิวจะบาดเจ็บซ้ำ บริการของ KIN HomeCare ที่ตรงกับเรื่องนี้
- พยาบาลวิชาชีพทำแผลที่บ้าน ประเมินแบบของแผล เลือกวัสดุปิดแผล และทำแผลตามแผนการรักษาของแพทย์ ครั้งละ 1,200 บาท พร้อมสอนครอบครัวดูแลต่อ
- คอร์สทำแผล สำหรับแผลที่ต้องเปลี่ยนต่อเนื่อง 10 ครั้ง 10,800 บาท · 20 ครั้ง 19,200 บาท
- นักบริบาลดูแลที่บ้าน ช่วยพลิกตัว ย้ายตัวแบบยกไม่ลาก อาบน้ำ ทาโลชั่น และตรวจผิวทุกวัน กะ 12 ชั่วโมง 1,800 บาทต่อวัน กะ 24 ชั่วโมง 2,500 บาทต่อวัน (จ้างรายวันขั้นต่ำ 3 วัน) ส่วนการทำแผลทั่วไปที่ไม่ลึก ระดับที่ครอบครัวทำให้กันเองที่บ้านได้ เป็นงานดูแลที่ต้องฝึกเฉพาะ ทำโดยนักบริบาลที่ผ่านการฝึกงานนั้น ภายใต้การกำกับของทีมพยาบาลวิชาชีพ ราคาเท่านักบริบาลทั่วไป
ดูรายละเอียดงานของพยาบาลได้ที่ บริการพยาบาลวิชาชีพที่บ้าน ส่วนนักบริบาลดูที่ บริการนักบริบาลดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน ทุกบริการออกใบเสร็จและใบรับรองแพทย์สำหรับยื่นเบิกประกันได้ ตามเงื่อนไขกรมธรรม์
คำถามที่พบบ่อย
ผู้สูงอายุผิวบาง หนังถลอกเป็นแผ่น ต้องตัดหนังที่ห้อยออกไหม
ไม่ต้องตัด แผ่นผิวที่ยังติดอยู่ช่วยปิดแผลได้ ให้ห้ามเลือด ล้างเบา ๆ ซับแห้ง แล้วปิดด้วยวัสดุไม่ติดแผลโดยไม่ดึงแผ่นผิว จากนั้นให้พยาบาลประเมินและจัดแผ่นผิวกลับที่ ถ้าแผ่นผิวเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรือดำในวันต่อ ๆ มา ก็ห้ามตัดเอง ISTAP ระบุว่าแผ่นผิวที่ตายแล้วอาจต้องตัดเล็มโดยบุคลากรที่ประเมินแผลเท่านั้น
skin tear ใช้พลาสเตอร์ปิดได้ไหม
ไม่ควรใช้พลาสเตอร์เหนียวแปะบนผิวบาง เพราะตอนลอกผิวรอบแผลจะหลุดตาม ให้ใช้ผ้าปิดแผลชนิดไม่ติดแผลหรือผ้าปิดแผลซิลิโคนที่ลอกได้นุ่มนวล แล้วยึดด้วยผ้าพันหรือตาข่ายยืด ถ้าจำเป็นต้องใช้เทป ให้เลือกเทปซิลิโคนหรือเทปกระดาษ ติดเฉพาะผิวที่ไม่มีแผลรอบนอก ไม่ติดบนแผลหรือแผ่นผิวที่ฉีก
ล้างแผลผิวฉีกด้วยอะไร ใช้แอลกอฮอล์ได้ไหม
ใช้น้ำเกลือล้างแผลหรือน้ำประปาสะอาดราดเบา ๆ ก็พอ ไม่ควรใช้แอลกอฮอล์หรือน้ำยาฆ่าเชื้อแรง ๆ ราดเอง เพราะทำให้แสบและระคายผิวที่บางอยู่แล้ว ถ้าแผลสกปรกมากหรือมีเศษติดที่ล้างไม่ออก ให้พยาบาลหรือแพทย์ดู
ผ้าปิดแผลเปียก ชุ่มเลือด หรือหลุดก่อนครบกำหนด ทำอย่างไร
ให้เปลี่ยนหรือให้พยาบาลดูก่อนกำหนด ISTAP ปี 2025 ระบุว่าผ้าปิดแผลที่ชุ่มจนซึมทะลุ รั่ว หลุดลอก เลือดออกมาก ผิวรอบแผลเปื่อย หรือแผลปวด แดง บวมมากขึ้น เป็นเหตุให้ต้องเปลี่ยนแผล ถ้าพยาบาลยังไม่ได้สอนวิธีเปลี่ยน ให้ลอกของเดิมออกช้า ๆ ตามลูกศร ปิดใหม่ด้วยผ้าปิดแผลชนิดไม่ติดแผล แล้วโทรถามพยาบาล
ผิวฉีกต้องฉีดวัคซีนบาดทะยักหรือกินยาฆ่าเชื้อไหม
เรื่องวัคซีนบาดทะยัก ให้ตรวจประวัติวัคซีนของท่าน แล้วถามแพทย์หรือพยาบาลว่าต้องฉีดกระตุ้นไหม โดยเฉพาะแผลที่สกปรกหรือมีดินปน ส่วนยาฆ่าเชื้อ ISTAP ปี 2025 ระบุว่าไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อเป็นประจำเพื่อป้องกัน ใช้เฉพาะเมื่อแพทย์ประเมินว่าแผลติดเชื้อ
skin tear หายกี่วัน
ขึ้นกับขนาดแผล แบบของแผล และสุขภาพของท่าน ISTAP ปี 2025 ระบุว่า skin tear เป็นแผลเฉียบพลันที่โดยทั่วไปควรปิดภายในราว 14–21 วัน หรือก่อน 4 สัปดาห์ ส่วน NHS ระบุว่าแผลที่ขาท่อนล่างที่ผ่านไป 2 สัปดาห์แล้วยังไม่เริ่มหาย อาจต้องได้รับการดูแลเพิ่ม ถ้าเข้าเกณฑ์นี้หรือมีสัญญาณติดเชื้อ ให้แพทย์หรือพยาบาลประเมินใหม่
KIN HomeCare ส่งพยาบาลมาทำแผลผิวฉีกที่บ้านได้ไหม
ได้ พยาบาลวิชาชีพทำแผลที่บ้านครั้งละ 1,200 บาท และมีคอร์ส 10 ครั้ง 10,800 บาท และ 20 ครั้ง 19,200 บาท สำหรับแผลที่ต้องเปลี่ยนต่อเนื่อง ค่าเดินทางตามพื้นที่ เจ้าหน้าที่แจ้งก่อนยืนยันงาน
ปรึกษาทีม KIN HomeCare
ถ้าคุณพ่อคุณแม่ผิวฉีกบ่อย หรือเพิ่งมีแผลแล้วครอบครัวไม่แน่ใจว่าต้องให้พยาบาลไปดูไหม ถ่ายรูปแผลหลังห้ามเลือดแล้วส่งมาทาง LINE พร้อมบอกว่าท่านใช้ยาอะไรอยู่ ทีมจะช่วยประเมินว่าดูแลต่อเองได้หรือควรให้พยาบาลไปที่บ้าน
- พยาบาลทำแผล นักบริบาล และพาไปโรงพยาบาล โทร 061-881-9399
- LINE @KINHOMECARE
- แบบฟอร์มประเมินราคาผู้ดูแลและพยาบาล form.kinhomecare.com
- ปรึกษาฟรี ทีมช่วยประเมินว่าควรใช้บริการแบบไหน ให้บริการผู้ดูแลและพยาบาลถึงบ้านทั่วประเทศ
ข้อมูลนี้เพื่อความรู้ทั่วไปสำหรับครอบครัว ไม่ใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแลคุณพ่อคุณแม่
เขียนโดย พว.อรฤทัย บุญตวง (ว.5311192883) · ตรวจทานโดย พญ.กมลฉัตร โชคถนอมทรัพย์ (ว.40854) · ราคาอ้างอิงเดือนตุลาคม พ.ศ. 2569 โปรดยืนยันกับเจ้าหน้าที่ก่อนใช้บริการ
